Four cyclists riding along a path lined with trees.
Blue illustration of a moth with heart shaped wings.

Rhowch iechyd wrth wraidd man gwyrdd

12-02-2025

Dechreuwch arni gyda...

Astudiaeth Achos

Canllaw

Pan mae natur yn byw’n agos, rydyn ni oll yn elwa ar y buddion. Mae mynediad gwell at fannau glas a gwyrdd o ansawdd dda a chyfoethog o ran natur yn gwella iechyd a llesiant cymunedau lleol.
Adfer natur - Pecyn cymorth Cyflymydd Parciau’r Dyfodol

©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / John Millar

Gweithio ar y cyd i roi iechyd wrth wraidd mannau glas a gwyrdd

Mae’n ffaith bod treulio amser yn yr awyr agored o fudd i’n llesiant meddyliol a chorfforol. Hyrwyddwch y buddion cyffredin a all hyn gynnig i bobl a byd natur drwy osod iechyd wrth wraidd eich man gwyrdd a glas.

Y Fictoriaid oedd y cyntaf i gydnabod bod mynediad at fannau gwyrdd mewn trefi a dinasoedd yn gallu cynorthwyo iechyd cyhoeddus. Mae llawer o’u parciau a’u gerddi yn parhau wrth wraidd diwylliant cymuned leol hyd heddiw.

Yn fwy diweddar, fe amlygodd pandemig Covid-19 y pwysigrwydd o groesawu man gwyrdd yn agos i adref – ond eto, nid oes gan filiynau o bobl mewn ardaloedd trefol fynediad.

Caiff ei adlewyrchu mewn polisi cyhoeddus, hefyd. Mae Cynllun Amgylcheddol 25 Mlynedd Defra yn galw ar fynediad at yr amgylchedd naturiol gael ei blethu i strategaethau Bwrdd Iechyd a Lles lleol.

Mae hyn yn cyflwyno cyfle i awdurdodau lleol ddatblygu partneriaethau newydd a thraws-sector nad ydynt yn unig yn mynd i’r afael ag anghydraddoldebau o ran mynediad ac iechyd, ond hefyd yn cyflawni buddion i fyd natur hefyd.

Asedau iechyd hanfodol gyda buddion ariannol sylweddol

Mae buddsoddi mewn parciau a mannau gwyrdd yn ffordd effeithiol o ran costau o hyrwyddo iechyd a llesiant. Mae ymchwil yn dangos y gall gyflawni arbedion sylweddol i’r GIG a gwerth i drigolion lleol.

£800m

sy’n cael ei arbed mewn costau iechyd bob blwyddyn diolch i lystyfiant trefol.

Gwneir yr arbediad oherwydd ei fod yn helpu i gael gwared ar lygredd aer mewn trefi a dinasoedd.

Gweld data’r ONS

-45%

yw’r gostyngiad yn y risg o iechyd gwael drwy dreulio amser ym myd natur.

Mae pobl yn llai tebygol o ddioddef problemau iechyd os ydynt yn cymryd dim ond dwy awr i ymweld â man gwyrdd bob wythnos.

Darllen yr adroddiad

£185m

sy’n cael ei arbed mewn triniaethau iechyd meddwl drwy ymweliadau rheolaidd â choetiroedd.

Mae hyn oherwydd bod pobl sy’n ymweld â choetiroedd yn aml yn llai tebygol o ddioddef o iselder a gorbryder.

Gweld yr ystadegau

£3.91

yw’r gwerth a geir am bob £1 a werir ar chwaraeon cymunedol a gweithgarwch corfforol.

Mae’r enillion hyn yn rhannol oherwydd y buddion y mae’n eu cynhyrchu i bobl a chymunedau.

Ewch i Sport England.

Sut i roi iechyd wrth wraidd parciau a mannau gwyrdd

Gall y deg cam yn y canllaw hwn eich helpu i ddarparu mwy o fuddion iechyd i gymunedau yn eich parciau a’ch mannau gwyrdd. Maent wedi’u cynllunio i gael eu dilyn a’u hailedrych arnynt yn y drefn sydd fwyaf priodol ar gyfer eich lleoliad. Cliciwch isod am gipolwg ar yr hyn a gwmpasir ym mhob cam, neu lawrlwythwch y canllaw llawn gydag enghreifftiau drwy’r botwm ar y dde.

1

Asesu seilwaith mannau gwyrdd

2

Edrych ar y data iechyd

3

Adnabod eich cymunedau

4

Gweithio gydag iechyd cyhoeddus

5

Gweithredu eich mannau gwyrdd

6

Grymuso eich cymunedau

7

Marchnata eich mannau gwyrdd

8

Buddsoddi yn eich gweithlu

9

Gwneud achos dros fuddsoddi

10

Ymgorffori o fewn strategaeth

Ffyrdd o groes-beillio polisïau natur ac iechyd

Pan mae natur yn ffynnu, rydyn ni oll yn elwa ar y buddion. Dewch ag uchelgeisiau amgylcheddol ac iechyd yn nes at ei gilydd drwy bolisïau a strategaethau presennol, i helpu i greu cymunedau, mannau gwyrdd a phartneriaethau traws-sector cryfach a mwy gwydn.

Asesiad Strategol o Anghenion ar y Cyd (JSNA)

Mae JSNA yn edrych ar anghenion iechyd a gofal cymdeithasol cymunedau lleol. Cynhwyswch fynediad gwell at fannau gwyrdd, i roi help llaw i bobl a byd natur. Gallai mentrau amrywio o ragnodi cymdeithasol gwyrdd ar gyfer iechyd meddwl, i ymyriadau seiliedig ar natur fel garddio cymunedol.

Gweld enghraifft South Tees
Gweld enghraifft South Tees
Two people tipping a wheelbarrow of soil into a raised bed.

Cynlluniau Seilwaith y GIG

Mae Cynlluniau Seilwaith y GIG yn cyflwyno strategaeth 10 mlynedd ar gyfer stadau’r GIG. O erddi therapi galwedigaethol i blannu sy’n gyfeillgar i beillwyr mewn cwrtiau ysbytai, gall cynlluniau wella llesiant a chefnogi adferiad natur ar yr un pryd. Ydych chi wedi gweld enghraifft wych o hyn?

Anfonwch e-bost atom os ydych wedi gweld enghraifft
Anfonwch e-bost atom os ydych wedi gweld enghraifft

Strategaethau Seilwaith Gwyrdd (GI)

Gall strategaethau GI helpu i adeiladu nodweddion naturiol i mewn i amgylcheddau trefol. Maent yn fframwaith ar gyfer mannau glas a gwyrdd o ansawdd sy’n mynd i’r afael ag anghydraddoldebau iechyd hefyd. Mae gan Fframwaith Seilwaith Gwyrdd Natural England gyngor ac offer i ganolbwyntio ymdrechion lle mae mynediad at natur yn isel.

Darllen Strategaeth Seilwaith Gwyrdd Manceinion
Darllen Strategaeth Seilwaith Gwyrdd Manceinion

Cynlluniau Datblygu Lleol (CDLl)

Mae CDLlau yn nodi gweledigaeth a fframwaith ar gyfer datblygu ardaloedd. Mae’r Fframwaith Polisi Cynllunio Cenedlaethol yn amlinellu elfennau allweddol i’w cynnwys o fewn iechyd amgylcheddol a chymdeithasol. Gofynnwch i bobl sy’n byw’n lleol gyfrannu sut y gallai mynediad at fannau gwyrdd o ansawdd fod o fudd i’w llesiant.

Anfonwch e-bost atom os ydych wedi gweld enghraifft
Anfonwch e-bost atom os ydych wedi gweld enghraifft

Ennill net bioamrywiaeth (BNG)

Mae BNG yn rheoliad cynllunio gorfodol. Mae’n cyflwyno cyfleoedd i dirfeddianwyr, gan gynnwys awdurdodau lleol a’r GIG, i sefydlu ffrydiau refeniw newydd sy’n creu mannau gwyrdd o ansawdd uchel er budd pobl a natur. Dewch â phartneriaid gofal iechyd i mewn i’r broses gynllunio i ymestyn buddion llesiant ymhellach.

Ewch i Natural England am fwy
Ewch i Natural England am fwy

Strategaeth Adfer Natur Lleol (LNRS)

Gall LNRS nodi cyfleoedd i ddiogelu ac adfer cynefinoedd naturiol, tra hefyd yn diogelu ac yn gwella iechyd cymunedau lleol. Ymgysylltwch â phobl o’r sectorau iechyd a gwirfoddol, i helpu i gynyddu nifer y hyrwyddwyr traws-sector ar gyfer rhaglenni adfer natur ehangach.

Darganfod LNRS Gorllewin Lloegr
Darganfod LNRS Gorllewin Lloegr

Rhagnodi cymdeithasol

Mae rhagnodi cymdeithasol, gan gynnwys gweithgareddau seiliedig ar natur fel rhagnodi cymdeithasol gwyrdd, yn helpu i wella iechyd corfforol a meddyliol pobl. Gall mentrau fel grwpiau cerdded lleol, garddio cymunedol a chynlluniau celfyddydau parciau wella maint ac ansawdd mannau gwyrdd lleol, a llesiant cymdeithasol.

Darllen strategaeth Partneriaeth Gofal Integredig Manceinion Fwyaf
Darllen strategaeth Partneriaeth Gofal Integredig Manceinion Fwyaf

Cynlluniau Gwyrdd GIG Lloegr

Mae Cynlluniau Gwyrdd GIG Lloegr yn cefnogi ymrwymiad y GIG i allyriadau carbon sero net. Gall y GIG a phartneriaid amgylcheddol ymuno i gynllunio sut y gall y gofodau hyn gefnogi iechyd, llesiant a bioamrywiaeth. O berllannau ysbytai i ddolydd bach ar safleoedd gofal iechyd.

Gweld enghraifft o Gynllun Gwyrdd
Gweld enghraifft o Gynllun Gwyrdd

Mae’r erthygl rydych chi newydd ei darllen yn rhan o gyfres a grëwyd gan y Future Parks Accelerator

Roedd Future Parks Accelerator (FPA) yn gydweithrediad rhwng Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol a’r Adran dros Godi’r Gwastad, Tai a Chymunedau (DLUHC).

Dewiswyd naw ardal ar draws y DU i fod yn rhan o’r rhaglen arloesol hon i adeiladu dyfodol cynaliadwy i barciau trefol a mannau gwyrdd.

Profodd FPA fod gan natur rôl hanfodol i’w chwarae mewn trefi a dinasoedd, gan helpu i wella iechyd a llesiant, lliniaru effaith newid hinsawdd, gwella bioamrywiaeth a thyfu’r economi werdd.

Gosododd y lleoedd arloesol hyn y sylfeini i filiynau mwy o bobl fwynhau amser ym myd natur yn agos i’w cartrefi trwy brosiectau yn y dyfodol fel Trefi a Dinasoedd Natur.