Rhowch iechyd wrth wraidd eich man gwyrdd

12-02-2025

Edrychwch ar y data iechyd

Pwrpas y cam hwn yw deall eich cymuned leol, anghenion y bobl yno a phwy fyddai’n elwa fwyaf o gael mynediad at barciau a mannau gwyrdd.

Gweithiwch mewn partneriaeth â’r system iechyd

Mae’r cam hwn yn edrych ar sut i wneud y gorau o berthnasoedd o fewn y sector iechyd a ffurfio partneriaethau sydd o fudd i’r ddwy ochr.

Ewch ati i rymuso eich cymunedau

Mae’r cam hwn yn eich helpu i rymuso a chefnogi unigolion a grwpiau i ddarparu gweithgareddau o fewn eich mannau gwyrdd. Rhowch wybod iddynt y gall parciau a mannau gwyrdd fod yn lleoliadau ar ardaloedd ar gyfer pethau y maent eisoes yn eu gwneud neu bethau y byddent wrth eu bodd yn eu gwneud.

Buddsoddwch yn eich gweithlu

Mae’r cam hwn yn eich helpu i gael timau parciau a mannau gwyrdd ymhlith pobl er mwyn datgloi buddion iechyd yn weithredol i’ch cymunedau.

Ewch ati i ymgorffori o fewn strategaeth ehangach

Mae’r cam hwn yn helpu i sicrhau cefnogaeth gorfforaethol a strategol yn ogystal â gwneud newid diwylliannol ehangach tuag at barciau fel asedau iechyd.

Gwneud i fecanweithiau atgyfeirio weithio i ddarparwyr

Ewch ati i greu cyfeiriaduron cyfredol o atgyfeirwyr lleol, gan gynnwys gweithwyr cyswllt presgripsiynu cymdeithasol. Bydd darparwyr yn chwilio am bobl a all elwa ar y gweithgareddau y maent yn eu cynnig ac yn adeiladu eu rhwydweithiau eu hunain i gefnogi hyn. Mae gwybod pwy i gysylltu â nhw a sut yn ei gwneud hi’n haws i ddarparwyr wneud hyn (Byddai cyfeiriaduron o atgyfeirwyr yn ategu cyfeiriaduron presennol o ddarparwyr, megis yr enghraifft hon o’r Rhaglen Atal a Thrin Salwch Meddwl drwy Bresgripsiynu Cymdeithasol Gwyrdd draws-lywodraethol).

Cefnogwch gyfathrebu effeithiol rhwng darparwyr ac atgyfeirwyr, er enghraifft drwy greu templedi. Mae cwestiynau allweddol i’w hystyried yn cynnwys:

• Darparwr i atgyfeiriwr: Beth mae’r ddarpariaeth yn ei gynnwys, i bwy mae’n addas, beth y gall ei gyflawni?
• Atgyfeiriwr i ddarparwr: Beth yw anghenion a diddordebau’r unigolyn hwn? Pa risgiau sydd angen eu rheoli?
• Cyfathrebu dwyffordd: Sut y caiff risgiau sy’n dod i’r amlwg eu rheoli? Sut y caiff dilyniant ei gefnogi?

Galluogi ac annog atgyfeirwyr, gan gynnwys gweithwyr cyswllt, i helpu pobl i oresgyn rhwystrau rhag ymuno â gweithgareddau. Siaradodd darparwyr am y gwahaniaeth y gall ei wneud os bydd atgyfeirwyr yn mynd gyda phobl ar eu hymweliad cyntaf. Os yw hyn y tu hwnt i gylch gwaith rhagnodwyr cymdeithasol, sefydlwch drefniadau amgen.

Darparwch arweiniad a chefnogaeth i ddarparwyr sy’n rheoli risgiau sy’n gysylltiedig â hunan-atgyfeiriadau ac unigolion sydd wedi cael eu ‘cyfeirio’ yn unig.

Cefnogi darparwyr i gymryd rhan mewn ffyrdd sy’n addas iddyn nhw

Helpwch ddarparwyr sydd eisiau adeiladu galluoedd staff a sefydliadol i wneud hynny. Mae gan rai darparwyr eisoes yr ystod lawn o sgiliau, prosesau, strwythurau cymorth a pherthnasoedd yn eu lle i ddarparu holl elfennau gweithgareddau natur er mwyn helpu. Mae llawer ohonynt heb y rhain, a byddant angen cymorth ac adnoddau i’w datblygu. Mae rhai adnoddau i gefnogi ac amlygu arfer da eisoes yn bodoli, er enghraifft y Green Care Quality Mark.

Ewch ati i feithrin cydweithrediad rhwng darparwyr amrywiol. Nid yw hyfforddiant a datblygiad sefydliadol yn opsiynau priodol nac atyniadol i bob darparwr. Mae modelau partneriaeth yn symud y ffocws oddi wrth y galluoedd sydd ar goll gan ddarparwyr at y cryfderau a’r setiau sgiliau y gallant eu cynnig i’r ddarpariaeth. Mae’n bosib na fydd rhai partneriaid allweddol yn ddarparwyr gweithgareddau nac yn cysylltiedig â natur, ond yn hytrach gallant ddod ag arbenigedd penodol neu berthnasoedd â chymuned benodol. Gall buddsoddi mewn rhwydweithiau lleol helpu partneriaethau darparwyr newydd i flaguro. Mae Cymuned Arloesi GSP yn cefnogi rhwydweithio a chydweithio’n genedlaethol ac yn lleol ymhlith darparwyr ynghyd ag unrhyw un o fewn cymunedau neu systemau iechyd sydd â diddordeb mewn presgripsiynu cymdeithasol gwyrdd.

Annogwch a galluogwch sefydliadau’r GIG a gweithwyr proffesiynol i weithredu fel partneriaid mewn darpariaeth, er enghraifft drwy gymorth arbenigol neu hyfforddiant i gefnogi pobl â phroblemau iechyd meddwl, diogelu neu olrhain canlyniadau.

Ewch i’r afael â rhwystrau sy’n wynebu darparwyr llai. Er enghraifft, mae darparwyr llai yn wynebu heriau strwythurol o ran cymorth arbenigol ar gyfer uwchgyfeirio risg a goruchwylio. Gallai cymryd rhan mewn rhwydweithiau i ddatblygu partneriaethau newydd fod y tu hwnt i ddarparwyr bach os na chaiff hynny ei ariannu.

Grymuso cymunedau i lunio darpariaeth sy’n gweithio iddyn nhw

Buddsoddwch mewn sefydliadau sydd eisoes wedi’u hymgorffori mewn cymunedau, yn cael eu harwain o fewn cymunedau ac sydd wedi ennill ymddiriedaeth cymunedau. Gall arweinyddiaeth gymunedol a chyd-greu ddatgloi traddodiadau, gwybodaeth, sgiliau ac gallu y gymuned honno; a gall arweinyddiaeth weladwy gan unigolion o fewn cymuned ddechrau gwrthweithio canfyddiadau nad yw natur, mannau naturiol na gweithgareddau byd natur ‘ar gyfer pobl fel fi’. Os nad yw sefydliadau’n gysylltiedig â byd natur, ewch ati i feithrin a chefnogi cydweithrediad seiliedig ar le gyda darparwyr sy’n gysylltiedig â byd natur.

Ewch ati i hyrwyddo a chefnogi cyd-ddylunio cymunedol ac arferion cyfranogol i sicrhau bod rhaglenni’n adlewyrchu anghenion lleol a thraddodiadau diwylliannol. Mae anghenion, diddordebau, cyfleoedd ac asedau yn amrywio’n fawr ar raddfeydd bach iawn a rhwng gwahanol gymunedau. Mae gan unigolion o’r cymunedau hynny’r wybodaeth ddofn, y ddealltwriaeth a’r profiad uniongyrchol sydd eu hangen i lunio darpariaeth effeithiol.

Ewch ati i hyrwyddo a chefnogi arweinyddiaeth weladwy o fewn cymunedau – ac yn arbennig gan gymunedau sydd wedi wynebu gwahaniaethu hanesyddol a/neu sy’n ystyried natur, mannau naturiol a gweithgareddau seiliedig ar natur fel rhai sydd ‘ddim ar gyfer pobl fel fi’. Hyfforddwch a chyflogwch cysylltwyr cymunedol neu gyfeillion natur o gymunedau sydd heb eu gwasanaethu’n ddigonol, gan roi gwerth i brofiad uniongyrchol yn ogystyal â chymwysterau ffurfiol.

Sicrhewch fod lleisiau cymunedau yn cael eu clywed pan wneir penderfyniadau. Dylech gydnabod bod hyn yn golygu ariannu cyfranogiad sefydliadau bach cymunedol sydd heb fawr o staff ac adnoddau cyfyngedig.

Cefnogi sefydliadau angori i reoli mannau naturiol ar gyfer eu cymunedau

Hyrwyddwch y syniad o reoli a datblygu mannau naturiol fel asedau cymunedol, gan gynnwys parciau a thir cyhoeddus arall, a thir nad yw’n cael ei ddefnyddio neu sydd wedi ei adael. Mae enghreifftiau o arfer da yn cynnwys elusennau ac ymddiriedolaethau cymunedol sy’n prydlesu mannau neu sy’n cael eu hariannu i’w rheoli, sydd wedi creu mannau lle mae llawer o elfennau darpariaeth seiliedig ar natur ar gyfer iechyd yn dod at ei gilydd: mannau addas yn agos at gymunedau; sicrwydd deiliadaeth a mynediad sy’n caniatáu datblygu’r man; amrywiaeth o gymorth a/neu ddarparwyr sy’n cael eu cynnal mewn un safle neu’n gweithio ar draws sawl safle; a chyfleoedd ar gyfer arweinyddiaeth gymunedol a chyd-greu.

Ewch ati i annog ac ariannu sefydliadau arbenigol i gefnogi datblygiad mannau cymunedol newydd mewn sefydliadau angori presennol, a sefydliadau angori newydd o amgylch mannau cymunedol posibl.

Cefnogwch wahanol lefelau o gyfranogiad cymunedol wrth reoli mannau naturiol – gan gydnabod, er y gall gwirfoddolwyr ychwanegu gwerth at fuddsoddiad mewn mannau fel asedau cymunedol, ni allant gymryd lle’r buddsoddiad hwnnw. Cefnogwch strategaethau olynu i sicrhau nad yw cynnydd yn dod yn ddibynnol ar ychydig o unigolion allweddol. Dysgwch o waith cymunedau sydd eisoes yn gweithio gydag awdurdodau lleol a rheolwyr safleoedd eraill.

Ewch ati i hyfforddi, arfogi ac annog staff mewn ystod eang o sefydliadau (e.e. cyfleusterau’r GIG, staff cynnal a chadw ystadau tai, gweinyddwyr ysgolion) i reoli a defnyddio mannau i gefnogi iechyd, llesiant a ffyniant y cymunedau y maent yn gweithio ynddynt.