26-03-2026
Dewch i gwrdd â’r gwneuthurwyr natur
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Megan Taylor
Sgwrs gydag Emily Cutts
Cyfarwyddwr Prosiect Ieuenctid G20
Mae Prosiect Ieuenctid G20 (G20) yn Glasgow yn agor drysau i bobl ifanc gael mynd allan i’r awyr agored. Mae’r tîm yn creu gofodau naturiol, diogel ar gyfer profiadau cadarnhaol i helpu pobl ifanc i dyfu, iacháu a ffynnu yn wyneb heriau anodd yn eu bywydau a’r gymuned ehangach.
Yn ôl yn 2012, sylweddolodd Emily nad oedd unman yn ei chymdogaeth – ardal G20 Glasgow – i blant chwarae’n ddiogel y tu allan, er gwaethaf polisïau gan y llywodraeth yn hyrwyddo treulio amser ym myd natur.
Felly, a hithau’n angerddol dros gael pobl ifanc allan i’r awyr agored, fe dorchodd ei llewys a gwneud rhywbeth yn ei gylch.
Roedd egin G20 wedi datblygu o’i phrosiect Coedwig y Plant, a ddaeth ag ysgolion a grwpiau chwarae allan i’r awyr agored ar gyfer amrywiaeth o brofiadau i gefnogi eu dysgu. Datblygodd y prosiect drwy ymgyrch i drawsnewid hen gae pêl-droed yn ofod gwyrdd diogel er mwyn i bobl leol ei ddefnyddio a threulio mwy o amser ym myd natur.
Dechreuodd Emily gyflwyno man gwyrdd diogel, hygyrch i bobl na fyddai ganddynt efallai fynediad at hynny eisoes yn eu bywydau o ddydd i ddydd. Roedd hyn yn cynnwys cysylltu gyda 22 o ysgolion lleol a meithrinfeydd a allai ddefnyddio’r gofod ar gyfer dysgu yn yr awyr agored, gyda nodweddion naturiol megis tŷ ar ben coeden a chegin fwd yn rhoi cyfle i rai trigolion ifanc gael profiad ymarferol o fyd natur am y tro cyntaf. Mae’r sesiynau hyn yn parhau i gael eu cynnal yn wythnosol yng Nghoedwig y Plant.
Mae Emily yn siarad â ni am sut mae hi wedi adeiladu ar y cysylltiad hwn â natur, gan gynnig cyfleoedd yn y ddinas a thu hwnt i blant hŷn ac oedolion ifanc G20 gael lleisio’u barn, eu cynnwys, eu gwerthfawrogi a’u cefnogi drwy fyd natur.
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Megan Taylor
Emily Cutts, Cyfarwyddwr Prosiect Ieuenctid G20
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Sophie Bolesworth
Emily Cutts, Cyfarwyddwr Prosiect Ieuenctid G20
Mae Emily yn esbonio pwysigrwydd cwrdd â phobl ifanc lle maen nhw yn eu bywydau, darganfod beth sydd ar goll a rhoi amser a lle i natur ddod yn athro ac iachawr iddyn nhw.
Cliciwch ar bob adran i weld sut mae G20 wedi troi heriau yn gyfleoedd.
Pan ddechreuodd pobl ifanc gamddefnyddio tir Coedwig y Plant, roedd anesmwythyd yn y gymuned ehangach, yn ddealladwy. Ond roedd Emily yn gwybod y byddai rhesymau pam eu bod yn ymddwyn fel hyn.
Dywedodd Emily, “Roedd yr ymddygiad yn cynnwys pethau fel cynnau tanau gyda choed Nadolig a neidio drostyn nhw, a achosodd rywfaint o bryder i bobl leol.”
“Mae’n hawdd iawn beirniadu pobl ifanc a chyffredinoli, felly rydym bob amser yn gwrando’n gyntaf ac yn ceisio deall pam mae’r ymddygiad hwn yn digwydd.”
Mae byw mewn ardal drefol ddifreintiedig yn aml yn golygu nad yw caledi ac anfantais yn bell i ffwrdd. Mae G20 bob amser yno ac yn barod i wrando, ni waeth faint o drawma mae person wedi’i brofi.
“Roedd angen i ni ddarganfod beth oedd y problemau,” meddai hi. “Felly fe wnaethon ni ddod i’w hadnabod a sylweddoli’n gyflym iawn nad oedd unrhyw ofod diogel iddynt, bod ganddynt lawer o drawma a’u bod wedi’u heithrio o lawer o leoedd, gan gynnwys ysgolion.”
Mae clywed beth sy’n digwydd ym mywyd person ifanc yn uniongyrchol yn rhoi mewnwelediad i’r hyn sy’n wirioneddol bwysig iddyn nhw. Mae’n ymwneud â deall eu sefyllfa, gwerthfawrogi’r rhwystrau y maen nhw’n eu hwynebu a rhoi lle iddyn nhw gael eu gwynt atynt a dechrau bod yn nhw eu hunain.
Mae dull Emily sy’n seiliedig ar drawma yn eu croesawu i gymuned sy’n cefnogi ei gilydd, gan estyn allan atynt drwy brofiadau sy’n seiliedig ar natur.
“Un peth sylfaenol am ein prosiect yn G20 yw ein bod yn dechrau o union sefyllfa’r person ifanc.”
Eto, mae Emily yn amlygu pwysigrwydd cadw pethau’n real, “Efallai nad dyna lle mae pobl eisiau iddyn nhw fod, ond dyna lle maen nhw a dyna lle rydym ni’n dechrau.”
Mae byd cyfan o weithgareddau sy’n seiliedig ar natur nad yw llawer o bobl ifanc yng nghymdogaeth G20 erioed wedi cael cyfle i roi cynnig arnynt.
“Dechreuon ni weithio gyda’r bobl ifanc i weld a oedd ganddyn nhw ddiddordeb mewn pethau fel Ysgol Goedwig” meddai, “ac mae’n ymddangos eu bod nhw wrth eu bodd yn gwneud pethau fel gwneud tân, symud pridd o gwmpas, gorwedd mewn hamog a gwneud y berwi’r tegell gwersylla.”
Cafodd newydd-deb y gweithgareddau yn yr awyr iach effaith wirioneddol, “Roedden nhw’n cael gwefr wirioneddol o wneud pethau nad oedden nhw erioed wedi’u gwneud o’r blaen.”
Mae cysylltu â phrif ddiddordebau pobl ifanc drwy weithgareddau sy’n seiliedig ar natur yn ffordd effeithiol o’u cynnwys ar eu telerau eu hunain, gan sicrhau mai eu lles yw’r prif ffocws.
Dywedodd Emily, “Fe wnaethon ni ddod o hyd i ffyrdd i adael iddyn nhw gymryd risgiau heb fynd i berygl difrifol.”
“Yn fwy na hynny, rydym mewn gwirionedd yn eu haddysgu sut i ddefnyddio offer, sut i wneud tân yn ddiogel a sut i ddiffodd tân yn ddiogel a pheidio â gadael unrhyw olion.”
O ddarganfod teimlad newydd o dawelwch i wefr naturiol darganfod sgiliau yn y gwyllt, mae Emily yn amlygu rhai o’r gwahanol ffyrdd y mae pobl ifanc yn elwa o dreulio amser ym myd natur.
Mae gallu byd natur i dawelu'r meddwl yn helpu i frwydro yn erbyn effeithiau straen bob dydd ar bobl ifanc. “Mae creu amgylchedd mor dawel a gofalgar â phosibl yn cael y gorau allan o bobl ac mae pobl yn teimlo’n dda. Mae bod mewn cyflwr tawel yn ei gwneud hi’n haws dysgu, cysylltu ag eraill a meithrin perthnasoedd.”
Mae byd natur yn cynnig profiadau sy’n gwthio ffiniau’n ddiogel. “Mae’r awyr agored yn ddelfrydol oherwydd gallwch chi gymryd risgiau a chael teimlad gwefreiddiol heb droi at gyffuriau neu drais.”
Mae mentro y tu hwnt i’w cymuned leol yn cyflwyno bydoedd hollol newydd i bobl ifanc. “Doedd rhai plant erioed wedi gweld ceffyl o’r blaen, erioed wedi gwersylla nac wedi bod yn y dŵr – profiadau rydych chi’n eu cymryd yn ganiataol.”
Mae natur yn llawn adnoddau cadarnhaol y gallant eu defnyddio yn eu bywydau. “Rydym wedi bod yn nofio mewn dŵr oer, yn ymdrochi mewn coedwig, a hyd yn oed wedi dringo Ben Nevis. Mae’r rhain yn brofiadau a fydd yn eu helpu i symud ymlaen gyda gwydnwch a'r gallu i reoli cyfnodau da a drwg bywyd.”
Mae profi natur y tu allan i’r ddinas hefyd wedi bod yn fuddiol i bobl ifanc sy’n byw mewn trefi a dinasoedd. “Yma yn G20, rydym yn mynd â phobl ifanc i fyny i’r Campsies. Nid ydynt yn bell iawn o Glasgow mewn gwirionedd, ond mae’n teimlo fel byd arall. Gall y bobl ifanc ymlacio, cymryd rhan mewn gweithgareddau awyr agored, a dysgu sgiliau ceidwad. Mae’r straen yn diflannu; gall pobl ddianc o’r cyfan.”
Mae’r manteision yn parhau pan fyddwch chi’n dod â phethau i'ch atgoffa o natur i mewn i fannau dan do. “Yn ein caffi rydym wedi gorchuddio’r wal gyfan â llun o goetir ac rydym yn dod ag elfennau eraill sydd wedi’u hysbrydoli gan natur i mewn i’r adeilad i greu amgylchedd sy'n tawelu'r meddwl, fel y gall pobl gofio’r cysylltiadau hynny â natur pan fyddwn yn ôl yma yng nghanol straen bywyd bob dydd. Ac mae gennym ni’r cysylltiad dyddiol hwnnw o hyd â’r byd naturiol gyda’r afon a’r gamlas reit wrth ein hymyl.”
Fel llawer o sefydliadau cymunedol bach, mae cynaliadwyedd hirdymor bob amser ar flaen meddwl G20. Mae Emily yn myfyrio ar eu taith ariannu, o roddion untro i gefnogaeth ariannol hirdymor i’w helpu i dyfu a thyfu.
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / James Dobson
“Roedd The National Theatre for Scotland yn cynnal drama yng Nghoedwig y Plant ac roedd gennym ymddygiad problemus, felly fe wnaethom ofyn i The National Theatre ‘a fyddech chi’n talu am waith ieuenctid yn lle diogelwch’.”
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Oskar Proctor
“Rwy’n credu ein bod wedi gwneud miloedd ar bobi cartref i ddechrau – felly daeth pobl â chacennau, fe wnaethon ni eu gwerthu a hynny wnaeth ariannu popeth. Fe wnaeth ein galluogi i gychwyn Coedwig y Plant, yn ogystal â datblygu ymdeimlad newydd o gymuned gan fod pobl wrth eu bodd yn pobi a gwybod bod eu hymdrechion yn rhan o'r gwaith o achub lle arbennig lleol.”
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Sophie Bolesworth
“Talodd Prifysgol Glasgow G20 i gynnal eu diwrnod i ffwrdd corfforaethol a chafodd y bobl ifanc a oedd yn cysgodi’r arweinwyr gymhwyster.”
“Nawr rydym wedi cael cyllid gan gronfeydd Young Start ac Improving Lives Cronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol yn yr Alban, Plant Mewn Angen, Ymddiriedolaeth Robertson a Chronfa Lles GCVS. Yn flaenorol rydym wedi derbyn cyllid gan Corra a Scottish Families Affected by Alcohol and Drugs a chronfeydd bach eraill yma ac acw.”
Gyda chyllid yn dod i mewn, mae G20 yn gallu ehangu ei gyrhaeddiad, gan helpu mwy a mwy o bobl ifanc i lywio dyfodol gwell gyda help llaw gan fyd natur.
Mae Emily yn rhannu rhai o’r prosiectau, cynlluniau a llwybrau sy’n arwain y ffordd.
Mae Emily yn dweud wrthym sut mae’r ardd gymunedol a’u caffi cymunedol yn chwarae rhan bwysig wrth ddod â phobl ifanc a phobl agored i niwed at ei gilydd.
“Mae’r teimlad hwnnw o gymuned a helpu eraill yn rhan fawr o’n prosiectau hefyd, felly mae’r bobl ifanc yn hoffi coginio bwyd a dosbarthu ‘prydau gobaith’ i’r gymuned, gan gynnwys llawer o bobl agored i niwed. Rydym yn rhedeg Café Hope sy’n darparu bwyd fforddiadwy i’r gymuned, yn darparu swyddi i bobl leol ac wedi helpu i newid canfyddiadau pobl o bobl ifanc.”
Mae G20 yn defnyddio natur i feithrin cysylltiadau rhwng pobl ifanc ac eraill yn y gymuned sy’n gallu cydymdeimlo â’u profiadau. Maen nhw hefyd yn deall pwysigrwydd cael gweithwyr ieuenctid sydd wedi profi’r un problemau.
“Rydym yn dod â phobl sy’n angerddol am natur, efallai’n dod o’r un lleoedd â’r bobl ifanc neu wedi profi rhai o’r pethau y gallent fod wedi’u profi.”
Mae Emily yn sylwi bod cael y math hwn o gysylltiad yn annog y bobl sy’n defnyddio eu gwasanaeth i ymgysylltu â’r hyn sy’n digwydd o’u cwmpas, “Mae’n gwneud iddyn nhw deimlo’n frwdfrydig ac yn rhoi mwy o lais iddyn nhw.”
Mae G20 hefyd yn annog pobl ifanc i roi’n ôl i’r mannau diogel a’u helpodd drwy ddysgu sgiliau hanfodol iddynt i ddod yn arweinwyr ysgol goedwig a cheidwaid.
“Bydd y bobl ifanc yn hyfforddi ac yn dysgu sut i reoli a bod yn rhan o’r tir, ac yn hyfforddi eraill i arwain grwpiau mewn lleoliadau naturiol awyr agored. Byddan nhw’n ennill cymhwyster am wneud hyn.”
Mae Emily yn dweud wrthym “Mae gennym hefyd Ardd Gymunedol G20 sy’n cael ei datblygu yn Maryhill sydd wedi’i hysbrydoli gan Goedwig y Plant, ac mae tua chwarter y maint. Rydym yn gweithio tuag at gael cegin fwd, tŷ ar ben coeden, perllan, a lle i chwarae. Rydym wedi hyfforddi athrawon yn yr ardal leol i arwain sesiynau Ysgol Goedwig ar gyfer eu disgyblion.”
Mae’r tîm wedi llwyddo i sicrhau caniatâd cynllunio i greu storfa ar gyfer offer hanfodol ac offer a lle dysgu mewn natur.
“Bydd hyn yn caniatáu inni gael storfa ddigonol ar gyfer offer hyfforddi Ysgol Goedwig, gwneud llwybrau, rheoli tir cyffredinol a chasglu sbwriel, fel y gallwn storio popeth yn yr un lle ac annog grwpiau eraill i ddefnyddio’r tir a chael benthyg yr offer.”
Drwy hyfforddi pobl ifanc dros 16 oed mewn gwahanol fathau o waith, mae G20 yn helpu i greu modelau rôl cadarnhaol i’r rhai iau.
“Yn y pen draw rydym yn gobeithio y byddan nhw’n athrawon i’r rhai iau os ydyn nhw wedi’u hyfforddi yn yr Ysgol Goedwig neu Ymdrochi mewn Coedwig.”
Mae Emily yn parhau, “Rydym hefyd yn rhedeg Café Hope, gwasanaeth golchi ceir G20 a lle ar gyfer cyrsiau harddwch, a’r nod hirdymor yw mynd allan i gefn gwlad a gweithio yno.”
Pa bynnag gam o’i fywyd mae’r person ifanc arno, gall gwefan a chyfryngau cymdeithasol G20 eu helpu i’w harwain at y gwasanaeth neu’r gweithgaredd cywir iddyn nhw. Mae galw heibio i siarad â rhywun yn G20 yn uniongyrchol yn dal i fod y ffordd fwyaf cyffredin i bobl ifanc ymgysylltu â’r sefydliad.
Byddan nhw’n dod o hyd i wybodaeth am bethau fel y caffi cymunedol, clwb ieuenctid, ysgol goedwig ac academi gelf. Agor drysau i weithgareddau gan gynnwys, graffiti a chelf stryd, gwneud ffilmiau a ffotograffiaeth, garddio, cerdded mynydd, bocsio, pantri bwyd stryd a dysgu awyr agored.
Mae G20 hefyd yn cynnig cyfleoedd swyddi, hyfforddiant, datblygiad personol a chefnogaeth i bobl ifanc dros 16 oed. Er bod ganddyn nhw raglenni cymorth mewnol, mae G20 hefyd yn cynnig gwasanaeth cyfeirio gwerthfawr at wasanaethau cymorth allanol eraill.
Darganfyddwch raglenni, prosiectau a gweithgareddau eraill sy’n cefnogi pobl ifanc drwy natur.
Mae Zebra yn cynnal clwb ieuenctid wythnosol ac yn trefnu teithiau a gweithgareddau, gan gynnwys partneriaethau sy’n helpu pobl ifanc i gysylltu â natur. Mae eu gwaith â phlant a phobl ifanc yn seiliedig ar gryfderau, gan ganolbwyntio ar y pethau cadarnhaol ym mywyd person ifanc, fel eu dyfeisgarwch, eu diddordebau a’u dyheadau. Mae hefyd yn seiliedig ar drawma, gan gydnabod ac ymateb i’r ffaith bod eu profiadau o adfyd yn debygol o ymddangos yn eu hymddygiad.
Mwy am Zebra Collective
Mae Keeping it Wild yn dod â’r awyr agored at bobl ifanc sy’n llai tebygol o ymgysylltu â natur. Wedi’i redeg gan Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Llundain, mae’r rhaglen yn cynnwys prosiectau gweithredu mewn cymunedau lleol a hyfforddiant â thâl. Mae wedi ysbrydoli dros 1,000 o bobl ifanc i gymryd rhan weithredol mewn amddiffyn a hyrwyddo treftadaeth naturiol y brifddinas.
Mwy am Keeping it Wild
Roedd Cymdogaethau Natur yn rhaglen bartneriaeth genedlaethol rhwng yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, yr RSPB a WWF, a ariannwyd gan Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol a’r Co-op.
Prif syniad y rhaglen oedd gweithio ochr yn ochr â 18 o sefydliadau cymunedol dros 2 flynedd, gan eu helpu i gyd-greu cynlluniau wedi’u pweru gan bobl ar gyfer natur yn eu cymdogaethau eu hunain.
Roedd pob cynllun cydweithredol wedi’i wreiddio’n gadarn ym mha bynnag gamau gweithredu dros natur a’r hinsawdd sydd bwysicaf i’r bobl sy’n byw ac yn gweithio yno. Ac fe gawson nhw eu gwireddu gyda chyllid, cefnogaeth a hyfforddiant Cymdogaethau Natur.
