10-07-2026
Dewch i gwrdd â’r gwneuthurwyr natur
Astudiaeth Achos
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Annapurna Mellor
Sgwrs gyda
Arweinydd Ymgysylltu Gwyrdd yn Theatr Mafwa
Mae Lincoln Green yn Leeds yn gartref i gymuned amrywiol o bobl o bob cwr o’r byd. Ond mae cael cartref a theimlo’n gartrefol yn ddau beth hollol wahanol.
Mae Theatr Mafwa yn gwmni theatr cymunedol sy’n dathlu amrywiaeth, gan ddod â phobl leol sydd wedi byw yn Leeds ar hyd eu hoes ynghyd â rhai sydd ond newydd ddechrau galw’r gymdogaeth yn ‘gartref’.
Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae gwreiddiau artistig Mafwa wedi tyfu blagur newydd, gwyrddach, wrth i ‘ardd noddfa’ gymunedol gael ei chreu yng nghanol un o’r ardaloedd mwyaf amddifad o ran natur yn y ddinas.
Yn ogystal â hyrwyddo lles a chreadigrwydd, mae rhaglen lewyrchus Gardd Gymunedol Roxby o weithgareddau garddio a natur yn meithrin ymdeimlad o berthyn y mae gwir ei angen yn y pair diwylliannol hwn yng nghanol dinas Leeds.
“Mae gan arddio’r pŵer i uno cymunedau” meddai Danmore Sithole, Arweinydd Ymgysylltu Gwyrdd yn Mafwa.
Siaradodd â ni am y ffyrdd mae Theatr Mafwa ei hun yn ffynnu trwy amrywiaeth, gan ddefnyddio natur a garddio fel ffordd arall o chwalu rhwystrau iaith, diwylliannol a chymdeithasol a chreu tir cyffredin – trwy bopeth o geginau mwd i blant i adrodd straeon trwy ffotograffiaeth a chyfnewid prydau bwyd diwylliannol.
Yng nghlwb garddio wythnosol Mafwa, mae pobl yn dod at ei gilydd i dyfu bwyd a chysylltu - â natur ac â'i gilydd. Mae cyfeillgarwch rhwng ffoaduriaid, ceiswyr lloches a thrigolion sefydlog yn blodeuo y tu hwnt i'r ardd hefyd.
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Annapurna Mellor
Danmore Sithole - Arweinydd Ymgysylltu Gwyrdd, Theatr Mafwa
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Annapurna Mellor
Trigolyn sefydlog a Lincoln Greener
Efallai fod symudiad Theatr Mafwa o’r celfyddydau i natur yn ymddangos yn wyllt. Ond mae Danmore yn esbonio bod y twf wedi bod yn organig.
“Dechreuodd Mafwa fel grŵp drama cymunedol i fenywod yn 2018. Tyfodd y syniad o arddio yn ystod y pandemig wrth i bobl yn Lincoln Green ddod yn fwyfwy ynysig, gyda diffyg mannau gwyrdd i gysylltu’n ddiogel â’i gilydd.”
Cyn hir, sylweddolodd y tîm y gall garddio, fel celfyddydau eraill, fod yn gynfas ar gyfer mynegiant personol. Ffordd i bobl rannu gobeithion, profiadau, a newid mewn safbwyntiau diwylliannol a chael eu gweld fel y maent go iawn.
Ar ôl y pandemig, tyfodd ton werdd Lincoln Green o gyfnewid planhigion balconi i le mwy parhaol i bobl a natur yn y gymdogaeth.
“Gwelsom her, maes chwarae adfeiliedig a chyfle” parhaodd Danmore. “Fe wnaethom gysylltu â Chyngor Dinas Leeds a gweithio mewn partneriaeth â thrigolion lleol i’w drawsnewid yn Ardd Gymunedol Roxby – man gwyrdd agored, diogel ar gyfer garddio, gweithdai creadigol, picnic, chwarae a dathlu amrywiaeth ddiwylliannol gyda’n gilydd.”
Y canlyniad yw amgylchedd lle mae celf a natur yn ffynnu ochr yn ochr. Yn ddiweddar, er enghraifft, gweithiodd clwb celf Mafwa gyda sefydliad o’r enw Space Two i greu gwaith celf ar thema natur. “Rydym yn mynd i osod y rhain ac animeiddio’r ardd i’w gwneud hyd yn oed yn fwy deniadol” meddai Danmore.
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Annapurna Mellor
Danmore Sithole - Arweinydd Ymgysylltu Gwyrdd, Theatr Mafwa
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Annapurna Mellor
Siaradwr Arabeg a Lincoln Greener
Mae gan Theatr Mafwa gasgliad cynyddol o fannau gwyrdd o gwmpas Lincoln Green bellach. Dyma sut mae pob lle yn helpu i feithrin buddion natur yn nes at adref.
Dywedodd trigolion Lincoln Green wrth Mafwa eu bod eisiau lle i chwarae, cwrdd, ymgynnull, tyfu, dianc ac archwilio. Felly mae gan yr ardd wahanol barthau ar gyfer pob un o'r rhain, gan gynnwys parth ymyl coedwig yn llawn bylbiau persawrus a choed blodeuol.
Darganfyddwch yr ardd
Mae'r sesiwn arddio wythnosol yn dysgu sut i dyfu llysiau a pherlysiau bob cam o'r hedyn i'r plât. Gall y rhai sydd â diddordeb mewn garddio ddysgu sut i ofalu am y bwydydd hyn a deall sut mae gwahanol ddiwylliannau'n defnyddio gwahanol gynhwysion.
Dyma lle gall pobl fynd â'r sgiliau garddio maen nhw wedi'u dysgu i lefel uwch. Gan ddefnyddio gwely uwch yn un o'r saith micro-randir, gallant dyfu eu bwyd eu hunain i'w rannu neu fynd adref gyda nhw.
Gan ehangu ymhellach fyth, mae'r Lincoln Greeners bellach yn rheoli gwelyau garddio y cyngor yn yr ardal siopa leol, gan ddod â llawenydd i'r ardal leol - a'i gilydd - un gwely blodau ar y tro.
Felly sut ydych chi'n creu man gwyrdd dan arweiniad y gymuned lle gall pawb deimlo'n gartrefol?
Yma, mae Danmore yn rhannu sut mae Mafwa wedi helpu pobl i ddatblygu sgiliau a hyder, wedi gwneud sesiynau garddio’n hygyrch, wedi gadael i brofiadau cadarnhaol ddweud y stori ac wedi gweithio gyda phartneriaid lleol i ddod â natur yn nes at bawb.
Ceisiwch feithrin amgylchedd cymdogol sy’n helpu i chwalu rhwystrau ieithyddol a diwylliannol, gan feithrin hyder, sgiliau, cyfeillgarwch a chyfleoedd.
“Mae ein sesiynau garddio Lincoln Greeners mor groesawgar, yn rhoi cyfle i bobl weithio ochr yn ochr, cymdeithasu yn ystod amser paned neu dreulio amser tawel ar eu pennau eu hunain” meddai Danmore. “Maen nhw’n teimlo’n gyfforddus yn datblygu sgiliau sy’n allweddol yn eu bywyd beunyddiol, megis hyder, pendantrwydd a Saesneg llafar.”
“Mae rhai trigolion yn dod yn wirfoddolwyr, yn arwain sesiynau gweithgareddau eu hunain ac yn cynrychioli Mafwa trwy staffio stondin Theatr Mafwa yn y ganolfan wirfoddoli. Mae eraill wedi cael eu croesawu i Fwrdd Ymddiriedolwyr Mafwa.”
Yn ogystal â chefnogaeth gorfforol, fel ei gwneud hi’n haws i drigolion gael mynediad i’r ardd gyda mynedfeydd llydan a rampiau, meddyliwch am ba gymorth ymarferol arall sydd ei angen. Yn Lincoln Green y pethau dan sylw yw gofal plant yn ystod gwyliau, ansicrwydd bwyd a gweithwyr cymorth.
“Garden Gremlins yw ein grŵp aros a chwarae, gyda phobl brofiadol sy’n gweithio gyda phlant a’u rhieni i sicrhau bod pawb yn teimlo’n gyfforddus ac yn ddiogel. Rydym hefyd yn darparu lluniaeth a all ategu bwyd sydd ar gael gartref.”
“Rwyf wedi gweld cysylltiadau’n ffurfio o fewn Lincoln Greeners sy’n dod yn gyfalaf cymdeithasol y gall pobl wedyn ei ddefnyddio y tu hwnt i’r sesiwn arddio.” Mae’n esbonio, “Mae pobl yn y gymuned sefydlog yn eirioli dros aelodau sy’n ffoaduriaid a cheiswyr lloches, ar faterion fel cyfleu pwynt i landlord.”
Mae gair llafar yn llais pwerus o ran cyrraedd pobl a allai fod yn ynysig neu’n ansicr a dweud wrthynt am rywbeth cadarnhaol, cynhwysol ac ysbrydoledig.
Gall fod yn air llafar uniongyrchol, “Pan ddaw pobl i’n sesiynau, maen nhw’n mynd ymlaen i ddweud wrth bobl eraill beth maen nhw’n ei brofi. Mae’r profiad byw o fod yn un o’n gweithgareddau i weld yn ddull marchnata allweddol, yn enwedig i’r rhai sydd wedi’u hynysu.”
Gall hefyd fod yn air llafar trwy hysbysebu, “Rydym yn defnyddio cyfryngau cymdeithasol, yn gollwng taflenni mewn gwahanol leoedd ac yn cwrdd â’r gymuned ehangach mewn gwyliau.”
A gall fod yn air llafar trwy rannu straeon, “Fe wnaethom dynnu lluniau o Lincoln Green a’r gymuned a’u gosod o amgylch yr ardd ar gyfer Wythnos Ffoaduriaid i ddenu mwy o bobl i’r ardd.”
O gynghorwyr lleol i weithwyr cymdeithasol y GIG i drefnwyr Cwpan y Byd y Ffoaduriaid. Gall rhwydweithio â sefydliadau partner eraill helpu i gyfeirio trigolion at y gefnogaeth gywir, rhannu a gwella prosesau ac agor byd newydd cyfan ar garreg y drws.
“Y llynedd cawsom weithwyr cymdeithasol wedi’u secondio atom gan y GIG, a gallai pobl fynd atyn nhw’n uniongyrchol am fwy o wybodaeth neu wasanaethau therapiwtig.”
“Rydym hefyd yn gweithio gydag ysgolion o’n cwmpas. Mae’n gyfle da i mi fynd yno a siarad am yr hyn rydym yn ei wneud a chael sylw rhieni na fyddai fel arfer yn dod i’n sesiynau.”
Mae ymgysylltu â chymunedau amrywiol yn golygu gwneud popeth gydag ystyr. Mae angen gwneud mwy na dweud wrth bobl am deimlo’n gartrefol, rhaid i chi feithrin ymddiriedaeth trwy ddangos sut mae bwriad cadarnhaol wrth wraidd y cyfan.
“Fy nghyngor yw gweithredwch ar eich geiriau. Os ydych chi’n dweud rhywbeth – gwnewch hynny. Gan fy mod i’n ffoadur fy hun, rwy’n gwybod bod pobl yn mynd trwy lawer. Mae meithrin ymddiriedaeth yn allweddol, a hefyd gwerthfawrogi eu cyfraniad.”
Mae’n parhau, “Mae’n hynod bwysig hyrwyddo ymdeimlad o berthyn, oherwydd credwn fod gan bawb rywbeth i’w gynnig.”
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Annapurna Mellor
Danmore Sithole - Arweinydd Ymgysylltu Gwyrdd, Theatr Mafwa
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Annapurna Mellor
Ceisiwr lloches a Lincoln Greener
Mae mannau gwyrdd diogel, niwtral fel Gardd Gymunedol Roxby yn gyfle i greu etifeddiaeth gadarnhaol i Lincoln Green, gan ddod ag eglurder i naratifau ffug am ffoaduriaid a cheiswyr lloches.
Mae Danmore yn esbonio pam mae gŵyl flynyddol Wythnos Ffoaduriaid Mafwa yn enghraifft wych o hyn ar waith.
“Fe wnaethom ddogfennu Lincoln Green a’i phobl trwy brosiect ffotograffiaeth a arddangoswyd yn ystod yr ŵyl. Trwy ddangos ei bod yn lle gwerthfawr gyda stori i’w hadrodd, rydym yn dod ag ymdeimlad o falchder i’r lle.”
“Yn ogystal â gwahodd pobl i gael dweud eu dweud, rydym yn tynnu sylw at y gwaith sydd angen ei wneud o hyd ac yn eirioli dros fwy o fannau gwyrdd i’n plant.”
©Molly McGee
Mae Danmore yn esbonio sut mae Theatr Mafwa yn ehangu ymhellach ar draws Lincoln Green, gan wahodd trigolion i gael dweud eu dweud yn yr hyn sydd nesaf trwy 'Cynllun y Bobl ar gyfer Natur', a grëwyd yn ystod y prosiect Cymdogaethau Natur. Mae'r Cynllun wedi'i wreiddio mewn chwe maes allweddol:
Mae'r cynllun micro-randiroedd yn helpu natur i wreiddio ac yn rhoi bwyd ar fyrddau pobl. Mae pob un o'r saith gwely uchel bellach wedi'u mabwysiadu gan deuluoedd lleol a grwpiau cymunedol, gan gynnwys Grŵp Cymunedol Ceniaidd Kikwetu, Fforwm Ffoaduriaid Leeds a Chyfeillion Cymunedol Burmantofts.
Mae Mafwa yn gweithio mewn partneriaeth â thrigolion a sefydliadau eraill i eiriol dros well mynediad at fannau gwyrdd ar draws Leeds.
Mae 'Cyfeillion Gardd Gymunedol Roxby' sydd newydd ei ffurfio eisoes yn llais pwerus yn y frwydr i warchod a diogelu mannau gwyrdd lleol. Mae gwahoddiad agored i unrhyw un sydd eisiau dweud eu dweud ar faterion sy'n bwysig, fel sut i leihau effaith llifogydd, tonnau gwres a sychder.
Mae gan Mafwa Femorandwm Cyd-ddealltwriaeth gyda Chyngor Dinas Leeds bellach, gan roi model gweithio gwyrdd i grwpiau cymdogaethol lleol eraill y gallant ei ail-greu, a ffordd o weithio mewn partneriaeth y gallant ei dilyn.
Mae piano a roddwyd gan Gystadleuaeth Piano Ryngwladol Leeds yn agor bydoedd newydd o chwarae, darganfod a dysgu i blant yng Ngardd Gymunedol Roxby.
Mae gwely Canolfan Siopa Lincoln Green yn blodeuo'n wych dan reolaeth Mafwa, gan fywiogi'r golygfeydd gyda blodau hardd. Bydd llygaid pawb ar Grantham Towers a Boston Towers pan fyddant yn cymryd cyfrifoldeb am y gwelyau hyn yn ddiweddarach yn y flwyddyn.
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Annapurna Mellor
Danmore Sithole - Arweinydd Ymgysylltu Gwyrdd, Theatr Mafwa
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Annapurna Mellor
Yn pasio heibio, gwely sgwâr Lincoln Green