21-10-2025
Dechreuwch arni gyda...
Astudiaeth Achos
Canllaw
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Jungle
Mae Presgripsiynu Cymdeithasol Gwyrdd (PCG) yn golygu cefnogi pobl i gymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n seiliedig ar fyd natur i wella eu hiechyd meddwl a chorfforol. Mae Gweithwyr Cyswllt presgripsiynu cymdeithasol a gweithwyr proffesiynol iechyd eraill yn cysylltu pobl â grwpiau cymunedol i gael cefnogaeth ymarferol ac emosiynol, yn seiliedig ar sgwrs ‘beth sy’n bwysig i chi’.
Mae gweithgareddau a ragnodir yn rhannu’r syniad y gall amser mewn natur a chysylltiad â hi wneud i ni deimlo’n well a byw’n well. Gallent gynnwys cynlluniau cerdded lleol, prosiectau garddio cymunedol, nofio dŵr agored neu weithgareddau celfyddydol a diwylliannol sy’n digwydd yn yr awyr agored.
Yn seiliedig ar anghenion ac amgylchiadau unigol, gellir eu rhagnodi gan Weithwyr Cyswllt (neu weithwyr proffesiynol y gellir ymddiried ynddynt) ochr yn ochr ag atgyfeiriadau am fathau eraill o gefnogaeth megis cymorth gyda thai neu gyllid.
Mae ymchwil yn dangos y manteision iechyd a lles posibl o weithgareddau sy’n seiliedig ar fyd natur:
Mae gan gymunedau rôl hirhoedlog i’w chwarae wrth gyflawni’r manteision hyn. Mae rhaglen draws-lywodraethol PCG wedi bod yn archwilio pa newidiadau system sy’n angenrheidiol i alluogi cysylltiadau parhaol rhwng y cymunedau hyn a systemau iechyd, i ddod â manteision bod mewn natur i fwy o bobl. Mae wedi cyhoeddi pecyn cymorth o ddysgu o’i safleoedd peilot ar sut i adeiladu’r cysylltiadau hynny.
Mae Cloddwyr Dinesig Manceinion (MUD) yn gwneud gerddi hardd mewn mannau dinesig, lle mae pobl yn tyfu, yn coginio ac yn bwyta bwyd blasus ac iach gyda'i gilydd.
Gyda chefnogaeth sefydliadau o’r un anian fel Sow the City a rhwydwaith Byd Natur er Iechyd Manceinion Fwyaf, maent wedi bod yn adeiladu rhaglen garddwriaeth gymdeithasol a therapiwtig (STH) dros y pum mlynedd diwethaf.
Mae STH yn weithgaredd Presgripsiynu Cymdeithasol Gwyrdd (PCG) lle mae ymarferwyr hyfforddedig yn gweithio gyda phlanhigion a phobl i wella iechyd corfforol a seicolegol, sgiliau cyfathrebu a meddwl unigolyn. Mae’n wahanol i fathau eraill o raglenni garddio gan fod y dull wedi’i deilwra i ddiwallu anghenion unigolion gan ymarferydd.
Yn y fideo hwn mae Mike Hodson, un o sylfaenwyr MUD, a chyfranogwyr y rhaglen yn siarad am sut y gwnaethon nhw droi eu llaw at iechyd yn y gymuned, i ddod â phŵer iacháu byd natur i’r bobl sydd ei angen fwyaf.
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Jungle
O'r cychwyn cyntaf i gynllunio hyfforddiant a sesiynau, dyma 'saith had ar gyfer llwyddiant' MUD ar gyfer sefydliadau lleol eraill sy'n ystyried cynnal gweithgareddau sy'n seiliedig ar fyd natur er lles.
Os ydych chi eisoes yn cynnig gweithgareddau y gellir eu haddasu i’w defnyddio gan PCG, mae pecyn cymorth rhaglen draws-lywodraethol PCG yn cynnwys cyngor pellach ar feithrin cydberthnasau a’r mathau o sgyrsiau i’w ceisio i’ch helpu i gysylltu â systemau iechyd lleol.
Os ydych chi eisoes yn cynnig gweithgareddau sy’n seiliedig ar fyd natur yn eich rhaglenni, mae hynny’n lle gwych i ddechrau.
Peidiwch â bod ofn ei gadw’n syml, gan ddechrau gyda’r mathau o weithgareddau mewn natur sydd fwyaf perthnasol i chi, boed yn arddio neu’n weithgareddau celfyddydol a diwylliannol sy’n digwydd yn yr awyr agored.
Gyda’n gwreiddiau mewn garddio, roedd yn gwneud synnwyr i ni ganolbwyntio ar STH. Gweithgareddau fel sesiwn hau hadau sy’n annog pobl i sylwi ar deimlad pridd briwsionllyd, neu sesiwn ddyfrio hamddenol, gan gymryd amser i wrando ar sŵn diferion yn cyrraedd y ddaear.
Gallwch hefyd edrych ar gyrsiau am ddim i’ch helpu i ehangu’r hyn rydych chi’n ei gynnig. Er enghraifft, aethom ar gwrs a gynhaliwyd gan Thrive, elusen garddio er iechyd, am ddylunio sesiynau iechyd a lles a gweithio gyda phartneriaid. Mae’r dull hwn wedi ein helpu i dyfu’n organig, gan aros yn agos at ein prif ddiben a’n meysydd arbenigedd.
Fel unrhyw rôl iechyd a lles, gall fod yn her emosiynol weithiau i’n timau rhaglen STH. Maent i gyd yn bobl dda, ofalgar ac mae’n naturiol teimlo’n effeithiedig gan rai o’r materion a’r profiadau y mae cyfranogwyr yn eu cyflwyno.
I sicrhau y gallwn gefnogi ein gilydd yn llawn, rydym yn:
Mae yna hefyd dîm o wirfoddolwyr ‘cyfeillion gardd’ sy’n helpu cyfranogwyr i gael mynediad i’r ardd. Mae rhai ohonynt wedi bod drwy’r rhaglen eu hunain.
Gallai gweithio fel rhan o rwydwaith roi mynediad ehangach i chi at bethau fel cyfleoedd cyllido a chefnogaeth ceisiadau.
Mae rhwydweithio wedi bod o fudd i’n rhaglen STH ym mhob cam:
Ystyriwch dderbyn atgyfeiriadau o ychydig o wahanol lwybrau fel y gall eich rhaglen gyrraedd ystod ehangach o bobl.
Daw’r rhan fwyaf o bobl atom drwy’r ffurflen hunan-atgyfeirio ar ein gwefan. Maent yn dod o hyd i ni drwy air llafar, cyfryngau cymdeithasol a’n marchnata ein hunain (e.e. cylchlythyrau).
Rydym hefyd yn derbyn atgyfeiriadau gan wasanaethau iechyd lleol megis Llwybrau Adfer y GIG a’r meddygon teulu lleol. Cyn gwneud atgyfeiriadau, mae Presgriptwyr Cymdeithasol yn hoffi gweld gweithgareddau a systemau ar waith i gefnogi unigolion. Byddant yn awyddus i wybod pa fathau o anghenion iechyd y gall eich rhaglenni eu cefnogi, ac yn teimlo’n hyderus bod y bobl sy’n cyflwyno’r rhaglen yn deall hynny hefyd.
Beth bynnag fo’u llwybr atgyfeirio, rydym yn blaenoriaethu darpar gyfranogwyr yn seiliedig ar faint rydym yn credu y gall ein rhaglenni eu cefnogi, nid ar sail y cyntaf i’r felin, ac mae gennym restr aros i reoli’r llif.
Rydym wedi adeiladu ein rhaglen STH dros bum mlynedd ac rydym yn dal i ddysgu. Dechreuwch yn fach gan wybod bod amser i dyfu ac addasu. Po fwyaf y gwnewch, y gorau y byddwch chi’n ei gael.
Dyma rai awgrymiadau i roi mantais i chi:
Mae cynllunio bob amser yn dda. Ond ein dysgu mwyaf hyd yma yw pwysigrwydd gallu cydnabod yr hyn y mae pobl ei angen ac addasu ein sesiynau i’w haddasu iddynt.
Dyma enghraifft dda:
Roeddem yn arfer cymryd yn ganiataol bod amser mewn mannau gwyrdd yn brofiad positif i bawb. Yn ymarferol, canfuom fod angen ein cymorth ar rai pobl i oresgyn pryderon ynghylch treulio amser yn yr awyr agored. Gan wybod hyn, rydym weithiau’n awgrymu aros yn yr ardd gan ei bod wedi’i hamgáu a gallwch fynd i mewn heb orfod cerdded drwy’r parc cyfagos. Yna wrth i bobl ddod yn fwy hyderus, efallai y byddwn yn mentro allan i’r parc lleol am ymwybyddiaeth ofalgar ac ymolchi coedwig.
Dysgu mawr arall yw bod te, coffi a byrbrydau yn iaith gyffredinol sy’n helpu pobl i ymlacio, cysylltu a rhannu’r hyn sydd ei angen arnynt.
Mae’n bwysig bod yn gwbl agored ynghylch pa gefnogaeth a gweithgareddau y mae eich rhaglen STH yn eu cynnig. Mae hyn yn sicrhau bod pawb sy’n ymwneud â hi yn gwybod beth i’w ddisgwyl ac yn cael profiad positif.
Rydym bob amser yn dechrau gydag ymsefydliad i’r ardd a’r staff, gan egluro eu bod yno i helpu drwy weithgareddau sy’n seiliedig ar fyd natur yn hytrach na bod yn ymarferwyr iechyd meddwl neu therapyddion hyfforddedig.
Rydym yn canfod ei bod hefyd yn ysgogol i bobl wybod y gallwn barhau i’w cefnogi drwy ein rhaglenni eraill pan fyddant yn barod.
Rydym hefyd yn cadw ffiniau clir wrth i’r rhaglen fynd rhagddi, gan wrando bob amser os yw pobl am fynegi eu hunain, ac yn barod bob amser i gyfeirio pobl at sefydliad dibynadwy os yw’r cymorth sydd ei angen arnynt yn fwy arbenigol.
Mae Live Well yn ymrwymiad Manceinion Fwyaf i gymunedau, gwasanaethau cyhoeddus, sefydliadau gwirfoddol, cymunedol, ffydd a mentrau cymdeithasol a phartneriaid sy'n cydweithio i sicrhau bod pawb yn cael mynediad at gefnogaeth wych bob dydd ym mhob cymdogaeth. Mae Jon Myint o'r ICP yn sôn am rôl hanfodol sefydliadau cymunedol fel MUD wrth helpu i ddarparu gofal iechyd mwy teg yn y ddinas.
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Jungle
Jon Myint, Rheolwr Rhaglen Traws-Sector, ICB Manceinion
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Jungle
Jon Myint, Rheolwr Rhaglen Traws-Sector, ICB Manceinion
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Jungle
Jon Myint, Rheolwr Rhaglen Traws-Sector, ICB Manceinion
©Delweddau’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol / Jungle
Cyfranogwr a gwirfoddolwr PCG drwy Live Well
Mae rhaglen draws-lywodraethol PCG wedi bod yn gweithio gyda phartneriaid gan gynnwys NASP i ymgorffori presgripsiynu cymdeithasol gwyrdd ymhellach mewn cymunedau ledled y DU.
Edrychwch ar ei ganolfan adnoddau am ddim gyda thystiolaeth, pecynnau cymorth a chanllawiau. Gallwch hefyd ymuno â Chymuned Arloesedd PCG i gael cyfleoedd rhwydweithio a mynediad at fannau cydweithredol i ddatblygu a rhannu eich gwaith.
P’un a ydych chi newydd ddechrau neu’n awyddus i ehangu, mae llawer o gefnogaeth ar gael.
Mae Nature Towns and Cities yn dod â chyfoeth o wybodaeth, profiad a sgiliau a adeiladwyd gan brosiectau tebyg dros y blynyddoedd ynghyd.
Roedd Cloddwyr Dinesig Manceinion yn rhan o Gymdogaethau Natur.
Mae astudiaethau achos, offer a thechnegau o’r prosiect hwn ac eraill ar gael nawr trwy ein llyfrgell adnoddau. Cymerwch olwg ar rai o’r uchafbwyntiau.