Canllaw cyflym i wyrddu trefol
24-06-2025
Canllaw
Cyfrinachau gwyrddu trefol llwyddiannus yn ôl cynghorau lleol a’u partneriaid.
Adfer natur
-
Pecyn cymorth Cyflymydd Parciau’r Dyfodol
Sut i fod yn feiddgar, yn ddewr ac yn arloesol ar gyfer pobl a byd natur
Rydym i gyd eisiau gweld trefi a dinasoedd gwyrddach, iachach, mwy cydnerth a llewyrchus. Yr her yn aml yw gwybod ble i ddechrau.
Gwnaethom ofyn i’n rhwydwaith o awdurdodau lleol a’u partneriaid ddatgelu beth sydd ei angen i ddatgloi buddion byd natur i bawb.
Gyda bynyddoedd o brofiad yn treialu syniadau a ffyrdd newydd o weithio yn sail i’w gwaith, maent wedi crynhoi deg maes gwaith yn ‘ganllaw cyfeirio cyflym’ ar gyfer eraill sy’n awyddus i gychwyn ar daith drawsnewidiol gwyrddu trefol.
Nid oes rheol bendant o ran pa drefn y dylech fynd i’r afael â’r rhain. Maent wedi’u cynllunio fel bod modd eu dilyn ac ailymweld â nhw yn y ffordd fwyaf priodol ar gyfer eich lle chi.
Ymgyfarwyddwch â’ch ystad werdd a glas
“Y peth pwysig ynghylch mapio yw gwybod ble y gallwch gael y canlyniadau gorau yn sgil eich arian a'ch ymdrech” - Nick, Partneriaeth Parciau Swydd Gaergrawnt a Peterborough
Casglwch wybodaeth ynghylch cyflwr cyfredol eich seilwaith naturiol, er mwyn gweld y potensial yn y dyfodol ar gyfer pobl, lleoedd, hinsawdd a byd natur.
Archwiliwch a dadansoddwch ffactorau megis maint, cyflwr, cysylltedd, defnydd, incwm gwirioneddol a gwariant eich mannau gwyrdd a glas.
Gallech roi gwerth economaidd ar fuddion cymdeithasol ac amgylcheddol eich ystad naturiol fel ag y mae ar hyn o bryd a’i gyflwyno mewn ffordd weledol. Gall hyn eich helpu i ddod â’r buddion yn fyw ar gyfer rhanddeiliaid allweddol a’u hannog ar hyd y daith gyda chi.
Cymerwch olwg ar rai enghreifftiau o’r dull hwn yn Birmingham a Nottingham drwy glicio ar y botymau isod.
Gofynnwch i’ch cymunedau beth sydd ei angen arnynt
“O'r blaen, roeddent yn gofyn am ragor o wasanaethau fel meddygon neu archfarchnadoedd. Nawr maent yn gofyn am fwy o fannau gwyrdd o safon” - Simon, Cyngor Dinas Birmingham
Pan fydd byd natur yn tyfu’n gryfach, bydd cymunedau hefyd. Cymerwch amser i ofyn i breswylwyr lleol a sefydliadau Gwirfoddol, Cymunedol, Ffydd a Menter Gymdeithasol (VCGSE) beth maent ei angen a’i eisiau gan fannau gwyrdd, a sut y gallant gyfrannu at eu llunio, eu rhoi ar waith a’u bywiogi. Defnyddiwch y broses hon i gyd-ddatblygu gweledigaeth eglur ac uchelgeisiol ar gyfer trawsnewid yn eich tref neu ddinas, ac ewch ati i’w ymgorffori yn eich strategaeth a chynllun seilwaith gwyrdd.
Lledaenwch y gair ynghylch y gwelliannau rydych chi’n eu gwneud, gan ddangos o ble cychwynnodd eich cymdogaeth a pha mor bell mae wedi dod ar ei thaith werdd. Pwy oedd yn rhan o hyn, sut y gwnaeth wahaniaeth a beth mae’n ei olygu iddyn nhw?
Rhowch iechyd wrth galon mannau gwyrdd
“Mae’n golygu ffurfio cynghrair o bobl sy'n barod i helpu; sefydliadau sydd â gweledigaeth a gwerthoedd cyffredin i wella iechyd a llesiant cymunedau.” - Andrew, Cyngor Bwrdeistref Islington
Mae mannau naturiol mewn trefi a dinasoedd yn arwain at fwy na rhydwelïau trefol gwyrddach yn unig. Mae hefyd yn gallu arwain at rydwelïau glanach i bobl.
Gweithiwch gyda phartneriaid ar draws y sectorau iechyd, gofal cymdeithasol a VCFSE i roi iechyd wrth galon eich strategaeth a chynlluniau seilwaith gwyrdd.
Gall Cyfrif Cyfalaf Naturiol gyfrifo buddion iechyd cyfatebol mannau naturiol, a helpu i ennyn diddordeb partneriaid posibl yn y syniad o barciau a mannau gwyrdd fel ffordd gost-effeithiol o hybu llesiant.
Gwahoddwch y partneriaid hyn i gyd-greu darpariaeth gwasanaeth iechyd mewn mannau naturiol, gan gynnwys trwy bresgripsynu cymdeithasol gwyrdd a gwella’r rhwydwaith teithio llesol.
Byddwch yn uchelgeisiol o ran tegwch amgylcheddol
“Mae’n newid y sgwrs ynghylch pa mor bwysig yw mannau gwyrdd mewn trefi a dinasoedd… yn sydyn, mae pobl yn deall.” - Nick, Cyngor Dinas Birmingham
Gweithiwch i ganfod pa ardaloedd sydd â’r tegwch amgylcheddol isaf, i sicrhau eich bod yn rhoi help llaw i bobl a byd natur lle mae ei angen fwyaf.
Gallwch ddefnyddio data amgylcheddol ac economaidd-gymdeithasol i fapio a mynegeio ansawdd amgylcheddol trefol lleol. Yn Birmingham, roeddent yn gallu defnyddio’r delweddau hyn i ennyn diddordeb cynghorwyr prysur yn y wardiau mwyaf difreintiedig fel hyrwyddwyr ar gyfer buddsoddi mewn seilwaith gwyrdd.
Cliciwch y botwm isod i ddarganfod mwy am fapio cyfiawnder amgylcheddol yn Birmingham.
Tyfwch eich rhwydwaith natur trefol
“Nid yw rhwydweithiau natur yn bodoli ar eu pen eu hunain. Mae partneriaid ac eiriolwyr yn hanfodol os ydych chi’n mynd i’w gyflwyno ar draws tref neu ddinas” - Linda, Cyngor Dinas Caeredin
Mae cynefinoedd naturiol iachach yn arwain at barciau iachach ac yn y pen draw at bobl iachach. Tyfwch eich rhwydwaith natur drefol i ddod â mwy o’r ‘gwasanaethau ecosystem’ hyn – h.y. buddion natur – i bobl a lleoedd.
Cymerwch olwg ar wasanaethau ecosystem presennol a ddarperir gan seilwaith naturiol trefol yn eich lle. Gallai hyn gynnwys cydnerthedd hinsawdd a lliniaru effaith llifogydd, neu fuddion diwylliannol megis hamdden a llesiant meddwl.
Cyd-gynlluniwch y rhwydwaith newydd gyda rhanddeiliaid a chymunedau, trwy nodi bylchau, atebion a gwelliannau gyda nhw. Bydd tyfu’r rhwydwaith yn y ffordd hon yn cynyddu ymwybyddiaeth o’r buddion y gall natur eu darparu i bobl a lleoedd, ac yn helpu i wella ansawdd, cysylltedd a hygyrchedd yn y ffordd fwyaf effeithiol.
Cyrraedd ymhellach i mewn i’ch cymuned a’ch man gwyrdd
“Gall ein sefydliad parciau lleol gael mynediad at arian a gweithio gyda’r gymuned yn wahanol i sut y gallwn ni fel cyngor.” - Martin, Cyngor Bournemouth, Christchurch a Poole (BCP)
Mae natur a phobl yn tyfu’n gryfach trwy ymestyn i fyny ac allan. Gall gweithio mewn partneriaeth ddod â rhywbeth unigryw a gwerthfawr at y bwrdd, gan eich helpu i ganolbwyntio’ch uchelgeisiau, arallgyfeirio incwm, rhannu adnoddau a chyflawni nodau cyffredin ar gyfer pobl a byd natur.
Er bod llawer o awdurdodau lleol yn cydnabod y buddion hyn, nid yw bob amser yn syml. Mae’n bwysig cymryd agwedd strategol er mwyn sefydlu partneriaeth sy’n mynd i lwyddo.
Sicrhewch fod dealltwriaeth glir o ddiben, rolau, ffyrdd o weithio a gwerthoedd, cyfrifoldebau ac adrodd. Sefydlwch eich dull cyfunol o ymdrin â risg, yn enwedig risg ariannol, a chynlluniwch ddulliau rheoli risg hefyd.
Datblygu ffynonellau buddsoddi newydd
“Mae ein huchelgais yn fwy na’n pocedi. Mae angen i ni edrych ar ein mannau a sut rydym yn eu pecynnu’n gynhyrchion y gellir buddsoddi ynddynt” - Kat, Cyngor Dinas Plymouth
Gyda chyllid cyhoeddus yn fwy tynn nag erioed, mae ffynonellau newydd o fuddsoddiad hirdymor, pwrpasol yn gyfle i achub y gwenyn, gloÿnnod byw, parciau a phyllau yn ein trefi a’n dinasoedd.
Archwiliwch eich potensial cyllid gwyrdd trwy baru’r hyn y gall eich mannau ei gyflawni â chymhelliant ar gyfer buddsoddi o amrywiaeth, neu gymysgedd ‘cyfunol’, o ffynonellau.
Ceisiwch gyd-gynllunio piblinell o brosiectau ‘parod i fynd’ gyda phartneriaid a chymunedau, gan gyflwyno’r achos dros fuddsoddi trwy’r buddion cymdeithasol, amgylcheddol ac economaidd y gallent eu cyflawni.
Bydd angen i chi feddwl am gyfrwng ariannol i dderbyn buddsoddiad yn y lle cyntaf, a sut i neilltuo arian ar gyfer ail-fuddsoddi.
Gallech hefyd geisio cyfuno prosiectau i greu cynigion buddsoddi deniadol.
Hyrwyddo mannau gwyrdd fel seilwaith gwerthfawr
“Mae angen cyflwyniad cyflym clir arnoch chi. Pan allwch chi sôn am bethau ar sail punnoedd a cheiniogau, mae’n gwneud achos busnes go iawn.” - Ollie, Cyngor Bwrdeistref Camden
Gwyddom fod pobl yn elwa o gael mannau gwyrdd o safon gerllaw, ond gall eu ‘gwerth’ mewn termau economaidd fod yn anodd ei brofi. Un ffordd o gyflwyno’r achos yw trwy gyfrifo cymhareb cost a budd eich ystad werdd (nid dim ond y gost cynnal a chadw, neu’r incwm a gynhyrchir) fel rhan o Gyfrif Cyfalaf Naturiol.
Meddyliwch am y newid cadarnhaol rydych chi eisiau ei gyflawni ar gyfer pobl a byd natur, gan ystyried yr heriau mawr y mae angen i’r lle fynd i’r afael â nhw a’r cyfleoedd ar gyfer trawsnewid trwy’ch mannau gwyrdd.
Yna defnyddiwch y gymhareb cost a budd i hyrwyddo sut mae’n cyflawni canlyniadau ar gyfer blaenoriaethau ar draws y cyngor megis hinsawdd, iechyd, sgiliau, teithio.
Byddwch yn gymdeithasol entrepreneuraidd
“Rydym wedi profi bod cyfle gwych ar gyfer masnachu elusennol a masnachol mewn parciau.” - Martin, Cyngor Bournemouth, Christchurch a Poole (BCP)
Mae byd natur yn datgloi natur dda pobl. Mae parciau a mannau gwyrdd yn creu mwy o gyfleoedd i bobl gysylltu â’r awyr agored, ac yn darparu seibiant gwerthfawr o fywydau trefol prysur.
Cymerwch ysbrydoliaeth o’n cysylltiad â’r byd naturiol ac ail-ddiffinio parciau a mannau gwyrdd fel ‘achos’ lleol poblogaidd. Mae’n ffordd brofedig o ddenu a chadw incwm, buddsoddiad ac adnoddau sylweddol i gynnal y mannau hyn yn y tymor hir.
Gall awdurdodau lleol greu’r gallu i weithredu at ddiben elusennol mewn gwahanol ffyrdd. Gallai hyn gynnwys partneriaethau â’r sector VCFSE, neu drwy sefydliad fel The Parks Foundation yn BCP.
Datblygwch eich tîm gwyrdd a’ch ‘teulu’ ehangach
“Ewch â phawb ar y daith gyda chi, fel fod pawb yn buddsoddi yn yr hyn rydych chi’n ceisio ei gyflawni” - Adrienne, Cyngor Dinas Nottingham
Ewch ati i greu’r lle, y diwylliant a’r hyder i alluogi eich tîm gwyrdd i herio’r sefyllfa bresennol – a dod â natur adref
Bydd angen eich cefnogaeth arnynt i ateb yr heriau a’r cyfleoedd sylweddol y mae’r 21ain ganrif yn eu cyflwyno ar gyfer natur mewn trefi a dinasoedd.
Mae gwyrddu dan arweiniad y gymuned a stiwardiaeth dros eich ystad werdd yn debygol o fod yn rhan allweddol o hyn. Cymerwch olwg ar y dull a ddefnyddiwyd i wneud hyn yn Nottingham.
Clywed mwy gan ein cyfranwyr
Cymerodd ein rhwydwaith o gymheiriaid o awdurdodau lleol a phartneriaid ran mewn gweminar lle buont yn trafod eu cyfrinachau i lwyddiant gwyrddu trefol yn fanylach.
Cafodd yr awgrymiadau hyn eu cyd-guradu gan gyfranogwyr ym mhrosiect Cyflymydd Parciau’r Dyfodol. Gyda diolch i Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, yr Adran Ffyniant Bro, Tai a Chymunedau a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol a ariannodd ac a gefnogodd Gyflymydd Parciau’r Dyfodol, gan alluogi’r gwaith o ddylunio a chyflawni’r gwaith a ddangosir yma.
Eich helpu i gyflawni ar gyfer pobl, lleoedd a natur
Mae cynllun achredu Trefi a Dinasoedd Natur yn cydnabod trefi a dinasoedd sy’n rhoi natur a seilwaith gwyrdd wrth galon eu lleoedd a’u cymunedau.
Wedi’i gynllunio i ysgogi trawsnewid ar raddfa fawr, seiliedig ar le, bydd achrediad yn eich helpu i gynllunio sut y gall seilwaith gwyrdd a glas ddarparu buddion ar draws ystod o flaenoriaethau. Mae’r rhain yn eang, o iechyd y cyhoedd i wydnwch hinsawdd, grymuso cymunedol ac adferiad natur. Ac maent yn cwmpasu materion brys fel twf economaidd, teithio llesol, a sgiliau a chyflogaeth ieuenctid.
Mae’r erthygl rydych chi newydd ei darllen yn rhan o gyfres a grëwyd gan Gyflymydd Parciau’r Dyfodol
Roedd Cyflymydd Parciau’r Dyfodol (FPA) yn rhaglen ar y cyd rhwng Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol a’r Adran Ffyniant Bro, Tai a Chymunedau (DLUHC).
Dewiswyd naw ardal yn y DU i fod yn rhan o’r rhaglen arloesol hon i greu dyfodol cynaliadwy i barciau trefol a mannau gwyrdd.
Profodd FPA fod gan natur rôl hanfodol i’w chwarae mewn trefi a dinasoedd, yn helpu i wella iechyd a llesiant, lliniaru effaith newid hinsawdd, gwella bioamrywiaeth a thyfu’r economi werdd.
Gosododd y lleoedd arloesol hyn y sylfeini i filiynau mwy o bobl fwynhau amser ym myd natur yn agos i’w cartrefi trwy brosiectau fel Trefi a Dinasoedd Natur.
